به گزارش دکل پرس، بر اساس اعلام مدیرعامل شرکت نفت ستاره خلیج فارس، این پالایشگاه برای نخستین بار در کشور و در مقیاس عملیاتی، استفاده از متانول به‌عنوان یک ترکیب اکسیژنه در بنزین را پس از انجام مطالعات، آزمایش‌های گسترده و ارزیابی‌های فنی اجرایی کرده است. به گفته وی، میزان متانول مورد استفاده در بنزین تولیدی این پالایشگاه حدود نیم درصد حجمی است.

این مقام مسئول تأکید کرده است که استفاده از متانول در سطح نیم‌درصدی، در چارچوب مطالعات فنی انجام‌شده بوده و هدف آن، افزایش بهره‌وری تولید و کمک به بهبود شاخص‌های احتراقی سوخت است. وی همچنین با رد ادعاها درباره آسیب‌زایی این میزان از متانول برای خودروها، تجربه کشورهای مختلف در استفاده از سوخت‌های الکلی را مورد اشاره قرار داده است.

نیم درصد یا سه درصد؟

یکی از محورهای اصلی بحث، میزان واقعی متانول موجود در بنزین است. رضا سپهوند، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، نیز در گفت‌وگو با ایسنا تأیید کرده بود که بخشی از بنزین اختلاطی با متانول تولید می‌شود، اما میزان استفاده فعلی را حدود نیم درصد حجمی اعلام کرد.

مدیرعامل پالایشگاه ستاره خلیج فارس نیز گفته است که طبق استاندارد ملی ایران و استاندارد اروپا، استفاده از متانول به‌عنوان ترکیب اکسیژنه تا حدود ۳ درصد حجمی، مشروط به رعایت الزامات مربوطه، پیش‌بینی شده است. بر این اساس، میزان نیم‌درصدی مورد استفاده در طرح پالایشگاه، حدود یک‌ششم سقف اعلام‌شده به شمار می‌رود.

با این حال، قضاوت قطعی درباره انطباق کامل سوخت تولیدی با استانداردها، نیازمند انتشار مشخصات فنی محصول، نتایج آزمون‌های کنترل کیفیت و ارزیابی مستقل نهادهای مسئول است. استاندارد اصلی بنزین موتور در ایران، استاندارد ملی شماره ۴۹۰۴ است و مسئولیت انطباق تولید و عرضه سوخت با این استاندارد بر عهده وزارت نفت قرار دارد؛ سازمان ملی استاندارد نیز بر اجرای آن نظارت می‌کند.

متانول چه نقشی در بنزین دارد؟

متانول یک الکل صنعتی و از ترکیبات اکسیژنه سوخت است که می‌تواند در افزایش عدد اکتان بنزین نقش داشته باشد. عدد اکتان بالاتر، به‌طور کلی مقاومت سوخت در برابر احتراق زودرس در موتورهای بنزینی را افزایش می‌دهد و می‌تواند به احتراق منظم‌تر کمک کند.

امیرمیثم نیک‌فر، کارشناس حوزه انرژی، نیز در گفت‌وگویی تاکید کرده که میزان فعلی متانول موجود در بنزین، پایین‌تر از حد استاندارد بوده و در این سطح، به کاهش کیفیت سوخت منجر نمی‌شود. به گفته وی، افزودن محدود متانول می‌تواند از طریق افزایش عدد اکتان، فرایند احتراق را بهبود بخشد.

مدیرعامل پالایشگاه ستاره خلیج فارس نیز با اشاره به مطالعات انجام‌شده روی موتورهای بنزینی، اعلام کرده است که سوخت‌های حاوی متانول در شرایط مختلف می‌توانند انتشار مونوکسیدکربن و بخشی از آلاینده‌های ناشی از احتراق را کاهش دهند. با این همه، کاهش آلایندگی به کیفیت احتراق، ترکیب دقیق سوخت، وضعیت موتور و سامانه‌های کنترل آلایندگی خودرو نیز وابسته است.

تجربه جهان؛ متانول و اتانول یکسان نیستند

استفاده از الکل‌ها در سوخت، تجربه‌ای شناخته‌شده در صنعت انرژی جهان است، اما میان متانول و اتانول تفاوت‌های فنی و استانداردی مهمی وجود دارد. مدیرعامل پالایشگاه ستاره خلیج فارس با اشاره به تجربه چین، از وجود سوخت‌های متانولی مانند M15، شامل ۱۵ درصد متانول، در این کشور خبر داده است.

در مقابل، نمونه‌های رایج در آمریکا و برزیل عمدتاً به سوخت‌های حاوی اتانول مربوط می‌شود؛ از جمله E10، E15 و E85 که به‌ترتیب حاوی درصدهای متفاوتی از اتانول هستند. بنابراین نمی‌توان تجربه این کشورها در مصرف اتانول را بدون توجه به تفاوت خواص فنی، استاندارد سوخت، طراحی موتور و شبکه توزیع، مستقیماً به استفاده از متانول در ایران تعمیم داد.

مراجع فنی بین‌المللی نیز بر این نکته تأکید دارند که استفاده از متانول در بنزین باید همراه با کنترل دقیق آب موجود در سوخت، پایداری مخلوط و سازگاری اجزای سامانه سوخت‌رسانی باشد. متانول تمایل بیشتری به جذب آب دارد و در صورت ورود آب بیش از حد یا اختلاط نامناسب، احتمال جدایش فازی در مخلوط سوخت افزایش می‌یابد؛ رخدادی که می‌تواند زمینه خوردگی یا اختلال عملکرد برخی قطعات را فراهم کند.

مرز میان اکتان‌افزایی و آسیب فنی

نگرانی درباره آسیب احتمالی متانول به خودروها، در غلظت‌های بالاتر و در شرایط نبود کنترل کیفی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. منابع فنی به حساسیت برخی فلزات، لاستیک‌ها، شلنگ‌ها، اورینگ‌ها و اجزای پلاستیکی سامانه سوخت‌رسانی در برابر سوخت‌های الکلی اشاره کرده‌اند؛ حساسیتی که به‌ویژه در خودروهای قدیمی‌تر یا خودروهایی که برای سوخت‌های متانولی طراحی نشده‌اند، باید جدی‌تر بررسی شود.

به همین دلیل، میان استفاده محدود حدود نیم‌درصدی و سوخت‌هایی نظیر M15 که ۱۵ درصد متانول دارند، تفاوت اساسی وجود دارد. هر سطح از اختلاط، الزامات خاص خود را در زمینه استاندارد سوخت، طراحی خودرو، کنترل کیفیت در پالایشگاه و نظارت بر زنجیره توزیع می‌طلبد.

ایران یکی از تولیدکنندگان بزرگ متانول در جهان به شمار می‌رود و استفاده هدفمند از این محصول در زنجیره انرژی داخلی، از منظر اقتصادی و صنعتی قابل بررسی است. مدیرعامل پالایشگاه ستاره خلیج فارس نیز ظرفیت بالای تولید متانول کشور را فرصتی دانسته که می‌تواند، در صورت وجود توجیه فنی و اقتصادی و رعایت همه الزامات استانداردی، در داخل کشور به‌کار گرفته شود.

با این حال، استفاده از متانول در بنزین نباید صرفاً به‌عنوان راهی برای افزایش حجم تولید یا بالا بردن عدد اکتان دیده شود. انتشار عمومی مشخصات کیفی سوخت، اعلام نتایج آزمون‌های مستقل، اطلاع‌رسانی دقیق به خودروسازان و مصرف‌کنندگان و پایش مستمر آثار آن بر ناوگان خودرو، می‌تواند ابهام‌ها را کاهش دهد.

در مجموع، مسئله اصلی متانول در بنزین، «بودن یا نبودن» این ماده نیست؛ بلکه نسبت اختلاط، کیفیت اجرا، پایداری سوخت، کنترل آب، سازگاری خودروها و شفافیت در نظارت بر استانداردهاست. استفاده محدود و کنترل‌شده می‌تواند ظرفیت فنی قابل بررسی باشد، اما موفقیت آن در گروی رعایت دقیق همین الزامات خواهد بود.