اقتصاد جهان بار دیگر در برابر آزمونی دشوار قرار گرفته؛ بحرانی که از بازار انرژی آغاز و اکنون به یکی از نگرانی‌های اصلی سیاست‌گذاران اقتصادی تبدیل شده است. آژانس بین‌المللی انرژی هشدار داده است که کمبود گازوئیل و اختلال در عرضه فرآورده‌های نفتی ممکن است تا نیمه نخست سال ۲۰۲۷ ادامه پیدا کند. تنش‌های ژئوپلیتیک در خاورمیانه و روسیه، آسیب به پالایشگاه‌ها و محدودیت صادرات، زنجیره تأمین سوخت را تحت فشار قرار داده‌اند. در چنین شرایطی افزایش هزینه انرژی می‌تواند به بخش‌های حمل‌ونقل، کشاورزی و صنعت سرایت کند و روند بهبود اقتصاد جهانی را با مانع روبه‌رو سازد.

بازگشت بهای نفت برنت به محدوده ۱۱۰ دلار در هر بشکه نشانه‌ای از حساسیت بالای بازار به تحولات سیاسی و امنیتی است. بر اساس گزارش‌های تازه تشدید تنش‌ها در خاورمیانه و نگرانی درباره امنیت تأسیسات انرژی و مسیرهای انتقال نفت، از عوامل اصلی افزایش قیمت‌ها بوده‌اند. اهمیت بحران کنونی تنها به بهای نفت خام محدود نمی‌شود؛ بازار گازوئیل نیز با کمبود عرضه و افزایش شدید هزینه‌ها مواجه است. آژانس بین‌المللی انرژی اعلام کرده که کاهش صادرات گازوئیل از روسیه و خاورمیانه فشار کم‌سابقه‌ای بر بازار وارد کرده و حتی افزایش تدریجی تولید پالایشگاه‌ها نیز برای جبران کمبودهای انباشته‌شده کافی نخواهد بود.

هم‌زمان با التهاب بازار انرژی، تازه‌ترین آمار اقتصادی آمریکا از بازگشت فشارهای تورمی حکایت دارد. شاخص قیمت مصرف‌کننده در سپتامبر ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۳.۷ درصد افزایش یافت؛ درحالی‌که این رقم در ماه اوت ۳.۴ درصد بود. افزایش ۹.۱ درصدی قیمت بنزین در سپتامبر نیز سهم قابل‌توجهی در رشد ماهانه تورم داشت. این تحولات تصمیم‌گیری فدرال رزرو درباره نرخ بهره را پیچیده‌تر می‌کند؛ زیرا مهار تورم از یک سو به سیاست پولی سخت‌گیرانه نیاز دارد و از سوی دیگر، افزایش نرخ بهره می‌تواند هزینه تأمین مالی بنگاه‌ها و خانوارها را بالا ببرد. تداوم این وضعیت همچنین ممکن است بازار سهام و اوراق قرضه را با نوسان بیشتری مواجه کند.

در بازار فلزات گران‌بها نیز واکنش سرمایه‌گذاران به تحولات اقتصادی یکسان نیست. طلا همچنان به‌عنوان دارایی امن مورد توجه قرار دارد، اما افزایش نرخ بهره و تقویت جذابیت دارایی‌های دارای بازده می‌تواند در مقاطعی از قیمت آن حمایت نکند. نقره نیز علاوه بر نقش سرمایه‌ای به دلیل کاربرد گسترده در صنایع به چشم‌انداز تولید و تقاضای صنعتی حساس‌تر است و همین ویژگی می‌تواند نوسان آن را تشدید کند. تازه‌ترین گزارش‌های بازار نشان می‌دهد که هر دو فلز تحت تأثیر انتظارات مربوط به سیاست پولی آمریکا قرار گرفته‌اند، هرچند عوامل مؤثر بر قیمت آنها یکسان نیست. در مجموع اگر اختلال عرضه سوخت و تنش‌های ژئوپلیتیک ادامه یابد اقتصاد جهان با ترکیبی از انرژی گران، فشار تورمی و نااطمینانی مالی روبه‌رو خواهد بود؛ شرایطی که می‌تواند هزینه زندگی را افزایش دهد و چشم‌انداز رشد اقتصادی را تضعیف کند.

نکته تحلیلی که مهم‌ترین مورد در تحولات اخیر بود پیوند میان کمبود گازوئیل و تورم است. گازوئیل سوخت اصلی بخش بزرگی از حمل‌ونقل کالا، ماشین‌آلات کشاورزی و فعالیت‌های صنعتی ست؛ بنابراین افزایش قیمت آن می‌تواند حتی بدون جهش بیشتر نفت خام، هزینه تولید و توزیع را بالا ببرد. از این منظر مدت‌زمان تداوم اختلال در عرضه فرآورده‌های نفتی به‌اندازه سطح قیمت نفت در تعیین مسیر تورم جهانی اهمیت دارد.

نویسنده: فرشاد بهمن