به گزارش دکل پرس، پرونده جدیدی برای امنیت انرژی در همسایگی شرقی گشوده شد؛ طرح پیشنهادی «حلقه گازی آسیای مرکزی» با برآورد هزینه پنج میلیارد دلار قصد دارد قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان را از طریق سه هزار کیلومتر خطوط لوله جدید و بازسازی‌شده به یکدیگر متصل کند. این شبکه با هدف تسهیل مبادله گاز میان کشورهای منطقه، افزایش امنیت تأمین انرژی و پاسخ‌گویی به تقاضای فصلی، به‌ویژه در فصل زمستان، در دومین مجمع نفت و گاز آسیای مرکزی در تاشکند بررسی شد.

این ایده نخستین‌بار در سال ۲۰۲۵ از سوی عسکر اسماعیل‌اف، کارشناس انرژی قزاقستان، مطرح شد. برآوردهای وی نشان می‌دهد که زیرساخت اصلی این طرح به حدود ۵ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز دارد که از این میان، ۲ میلیارد دلار برای احداث خطوط لوله جدید و ۳ میلیارد دلار برای نوسازی و دیجیتالی‌کردن زیرساخت‌های موجود پیش‌بینی شده است. ظرفیت انتقال سالانه این شبکه نیز رقمی در حدود ۲۰ میلیارد مترمکعب گاز تخمین زده می‌شود.

مزایای حلقه گازی برای پنج کشور منطقه

این طرح پاسخی ساختاری به تفاوت میان منابع گازی، زیرساخت‌های انتقال و سطح تقاضا در آسیای مرکزی است. ترکمنستان با برخورداری از ذخایر عظیم گازی می‌تواند مشتریان منطقه‌ای خود را گسترش دهد، در حالی که سایر کشورهای منطقه به سبد متنوع‌تری از منابع دست پیدا خواهند کرد.

والری دوکرو، مدیر اجرایی «مرکز جهانی گاز» (مستقر در ژنو)، این پروژه را ابزاری کلیدی برای ارتقای امنیت تأمین انرژی تمامی کشورهای عضو می‌داند. در این میان، ازبکستان به عنوان تولیدکننده عمده، با مصرف بالا و اوج‌گیری تقاضا در زمستان مواجه است؛ قزاقستان منابع خود را در مناطق غربی و دور از مراکز جمعیتی دارد؛ قرقیزستان واردکننده گاز است؛ و تاجیکستان نیز که بیشتر برق خود را از نیروگاه‌های برق‌آبی تأمین می‌کند، در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ (۲۰۲۶) بیش از ۱۲۶ میلیون مترمکعب گاز از ازبکستان وارد کرده است.

عسیل‌بک جاکی‌یف، رئیس انجمن نفت و گاز پتروکانسیل قزاقستان، در این باره می‌گوید: «زمانی که کشورهایی مانند ازبکستان، قرقیزستان یا تاجیکستان در فصل زمستان با کمبود مواجه شوند، این شبکه امکان برقراری جریان معکوس گاز را فراهم می‌کند.»

موانع اجرا و وضعیت تولید داخلی ازبکستان   

با وجود ابراز علاقه شرکت ملی نفت و گاز ازبکستان («ازبک‌نفت‌گاز») و امضای تفاهم‌نامه‌های اولیه با مرکز جهانی گاز، هنوز ساختار نهایی تأمین مالی، موافقت‌نامه رسمی بین‌الدولتی و جدول زمانی ساخت پروژه نهایی نشده است؛ از این رو، ارقام مالی و ظرفیت‌های اعلام‌شده فعلاً در حد برآورد حامیان طرح است.

در همین حال، ازبکستان برای جبران افت ۱۶.۳ درصدی تولید گاز خود در هشت‌ماهه نخست ۲۰۲۶ (تولید ۲۴.۲ میلیارد مترمکعب)، توسعه حفاری‌ها و کشف میادین جدید را با شدت دنبال می‌کند؛ به‌طوری‌که از ابتدای سال ۵ میدان جدید کشف و ۸۰ حلقه چاه حفاری شده است. اتصال این تلاش‌های داخلی به شبکه «حلقه گازی» می‌تواند نقشی مکمل در پایداری عرضه انرژی ایفا کند.

چشم‌انداز اتصال به آذربایجان و اروپا

تقویت پیوندهای انرژی آسیای مرکزی با آذربایجان و بازارهای اروپایی از دیگر محورهای مجمع تاشکند بود. حضور شرکت‌هایی نظیر «سوکار» آذربایجان و «بی‌پی» انگلیس در پروژه‌های اکتشافی ازبکستان، در کنار صادرات ۱۲.۵ میلیارد مترمکعبی گاز آذربایجان به اروپا در سال ۲۰۲۵، نشان می‌دهد که حلقه گازی آسیای مرکزی می‌تواند در آینده نه‌چندان دور به پلی میان منابع آسیای میانه و بازارهای بزرگ‌تری نظیر اروپا تبدیل شود؛ امری که بیش از هر چیز به تأمین مالی پایدار و توافقات سیاسی دولت‌های منطقه وابسته است.